μοτο

Γράφω γιατί έτσι μόνο μπορώ να υπάρχω. Έτσι μόνο να αναζητώ τη διαίσθηση μου για τον κόσμο και για την ύπαρξη.
Να συνειδητοποιώ την κάθε στιγμή που ζώ για να βρω το ουσιώδες που κρύβει, να το μεταποιήσω σε ποίηση, σε ομορφιά.
Την ομορφιά αναζητώ γράφοντας, το χαμένο ιερό της ψυχής.
Κι όταν ακόμα μιλώ για τον φόβο ή τη σκληρότητα, την ομορφιά αναζητάει η ψυχή μέσα στη δικαιοσύνη και την υπέρβαση.

Να γι’ αυτό έγραψα όσα έγραψα, για να πλουτίσω την ψυχή μου.

Να δω λίγο πιο πέρα αυτό που δεν φαίνεται.

Την άλλη αλήθεια.


Κριτικές

ΚΡΙΤΙΚΕΣ ΠΟΥ ΜΟΥ ΕΓΡΑΨΑΝ - ΟΜΙΛΙΕΣ






 Τα μονοπάτια του Αγγέλου μου. Τα φιλντισένια μονοπάτια της ζωής μου, εκδόσεις Πατάκη

Η Μαρία Λαμπαδαρίδου-Πόθου δεν χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις ενώπιον του πανελλήνιου βιβλιόφιλου κοινού. Λάτρης της ιδιαίτερης πατρίδας της, της Λήμνου, η οποία συνιστά κύρια ορίζουσα της λογοτεχνικής της δημιουργίας, έχει στο ενεργητικό της μια πολύπλευρη λογοτεχνική παραγωγή, που καλύπτει τους τομείς της ποίησης, της πεζογραφίας, του θεάτρου, του δοκιμίου. Στο βιβλίο της Μαζεύω τα υπάρχοντά μου, που κυκλοφόρησε το 2007, έναν τόμο όπου «στέγασε», όπως αναφέρει, ένδεκα ποιητικές συλλογές της, γράφει: “Σήμερα λέω, είμαστε πλάσματα ελλιπή, πλάσματα της στέρησης. Η αγάπη είναι στέρηση, λέω κάπου στο Ξύλινο Τείχος. Ο πόθος μας να βρούμε την τελειότητα σε αυτό που κάνουμε είναι στέρηση - ή, αλλιώς, ο πόνος για το ελλιπές πρόσωπό μας. Είμαι ένα πλάσμα που ζητώ να γνωριστώ με αυτό που μου στέρησαν. Αυτό που κάποτε λάμπει μέσα μου. Λάμπει σκοτεινό και απρόσιτο, σαν νύχτα ‘από τις άλλες μου ζωές’”. Από πολλές πλευρές ο τόμος αυτός πρέπει να θεωρηθεί προδρομικό αλλά και αδελφό βιβλίο του τόμου Τα μονοπάτια του Αγγέλου μου. Τα φιλντισένια μονοπάτια της ζωής μου που παρουσιάζουμε απόψε. Διαβάζαμε στο βιβλίο του 2007: «Ψάχνω να βρω ποια περιστατικά από τη ζωή μου φύλαξε η ψυχή στα σκοτεινά σεντούκια της μνήμης […]. Διαλέγω κάποιες από αυτές τις στιγμές. Ίσως μια μέρα θα άξιζε να τις καταγράψω, μήπως κι εγώ η ίδια βρω τ’ αχνάρια από τις πατημασιές της ψυχής μου στα σκοτεινά μονοπάτια της».
Αναζήτηση του προσώπου, λοιπόν, που κυοφορήθηκε κατά τη συγγραφή τού Μαζεύω τα υπάρχοντά μου, είναι Τα μονοπάτια του Αγγέλου μου. Οι δύο τόμοι συνδέονται και μέσω της κοινής αφιέρωσης: «(Αφιερώνεται) Στον Μίνωα τον Συνοδοιπόρο (Μνήμη)». Τα μονοπάτια του Αγγέλου μου βασίζονται στα ημερολόγια της συγγραφέως, αλλά οι ημερολογιακές εγγραφές διαπλέκονται με ενότητες που γράφονται «από την άκρη του χρόνου», από τη σκοπιά του 2012, σε «μια παλίνδρομη σχέση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα».
Τα Μονοπάτια του Αγγέλου μου είναι ένα βιβλίο σαφώς αυτοβιογραφικό. Το εμπειρικό θησαύρισμα μιας ζωής. Το μυθιστόρημά της Ο Άγγελος της Στάχτης επανέρχεται εδώ, αφού και η ίδια ομολογεί πως σε εκείνου τα μονοπάτια περπάτησε: “Στα μονοπάτια του Αγγέλου μου περπατώ ξανά. Αυτά τα ασφοδελά μονοπάτια, που ο πόνος της μύησης, ο άσωτος πόνος της αγάπης τα έκανε φίλντισι και ορφικό τραγούδι.” Ενώ στο Μαζεύω τα υπάρχοντά μου, έγραφε: “Περιπλανώμενη μαζί του (με τον Άγγελο της Στάχτης) στους ασφοδελούς λειμώνες, έμαθα πως η ποίηση είναι το αρχέγονο υλικό της χαμένης μνήμης, ή αλλιώς, το περπάτημα της ψυχής πάνω στην άβυσσο”.

Το βιβλίο είναι κεκαθαρμένο από λεπτομερειακές και αυστηρά προσωπικές αναφορές. Η έμφαση δίδεται στην Ποιητική της Λαμπαδαρίδου, στη συγγραφική της διαδρομή, στις αγωνίες και τα διλήμματα για την τέχνη, στην κυοφορία ολοκληρωμένων και ανολοκλήρωτων, εκδεδομένων και ανέκδοτων έργων της, στην πορεία από την έμπνευση και τη σύλληψη έως τη σύνθεση του ποιήματος, του πεζογραφήματος, του θεατρικού έργου, του μελετήματος˙ στην επιρροή γεγονότων και προσώπων στη λογοτεχνία της, στους φραγμούς που έθεσαν στην τέχνη ή στους δρόμους που της άνοιξαν η περιπέτεια του βίου και ο εξωτερικός κόσμος, στους συγγραφείς που την επηρέασαν και στις μελέτες της γι’ αυτούς.
Αξιοποιώντας τον πρωτοπρόσωπο λόγο, την ενδοσκόπηση και την αυτοπαρατήρηση του ημερολογίου, το βιβλίο αποτελεί μιαν αναπαράσταση της εσωτερικής πορείας προς την εύρεση και την αρτίωση του λογοτεχνικού προσώπου της συγγραφέως, με τον εντοπισμό των σταθμών της ζωής και της καλλιτεχνικής της δημιουργίας. Οι τόποι όπου ταξίδεψε, γίνονται τοπία εσωτερικά, ποιητικοί απόηχοι του βιωμένου της χρόνου και χώρου: Λήμνος, Αθήνα, Παρίσι, Δελφοί, Αμφιαράειο, Ολυμπία, Μικρασία, και μαζί μ' αυτούς τα πέτρινα φθαρμένα σκαλοπάτια στην αυλή του σπιτιού της, αφετηρία για όλα τα άλλα τοπικά ορόσημα του βιβλίου. Υδάτινα τοπία της νεότητας, εργασία, βροχερά τοπία των σπουδών, ωριμότητα, έρωτας, μητρότητα, πένθος, ταξίδια, νίκες και ήττες, είναι οι σταθμοί της ζωής της. Έλιοτ, Μπέκετ, Ελύτης, Προσωκρατικοί φιλόσοφοι, Έλληνες τραγικοί, ορφική ποίηση, πλατωνική φιλοσοφία και υπαρξιακές αναζητήσεις, αποτελούν τους αναβαθμούς της διανοητικής και λογοτεχνικής της μύησης.
Τίτλοι και περιεχόμενα των έργων της φωτίζουν τον μοναχικό καλλιτεχνικό δρόμο με τους ελάχιστους, πολύτιμους συνοδοιπόρους. Τα πράγματα στη σκέψη της εμφανίζονται σε αντιθετικές δυαρχίες, και η ίδια καλείται με το έργο της να αποκαταστήσει την αρμονική σύνθεσή τους κατά το πρόταγμα των αρχαίων Ελλήνων: πόνος και ευτυχία, νοσταλγία του αιώνιου και εμβάθυνση στο εφήμερο, ακατάλυτη σχέση με τον γενέθλιο τόπο και εκούσια φυγή σε αναζήτηση της γνώσης και του εαυτού. Αυτή η εσωτερική πορεία ζωής συμβολίζεται με τον δρόμο που η συγγραφέας διήνυσε μεταβαίνοντας από τον Μπέκετ στον Ελύτη, έως ότου επιτύχει την υπέρβαση, την έξοδο από το σκότος, τη διαφάνεια της οπτικής, την κατάκτηση της δικής της αλήθειας.

Η Μαρία Λαμπαδαρίδου-Πόθου θεωρεί το βιβλίο Τα μονοπάτια του Αγγέλου μου ως δώρο σε όσους αγάπησαν το έργο της, όπως ήταν και ο τόμος Μαζεύω τα υπάρχοντά μου. Πράγματι, η συνανάγνωση των δύο τόμων αποτελεί, μεταξύ άλλων, χρησιμότατο πλοηγό στην προσέγγιση του ποιητικού, του πεζογραφικού και του θεατρικού λόγου της. Στα δύο αυτά έργα, κοντά στο ποιητικό εγώ, κοντά στους ήρωες των πεζογραφημάτων και των θεατρικών της, η ίδια η συγγραφέας προβάλλει ως πρωταγωνιστικό πρόσωπο και χαρτογραφεί την υπαρξιακή και μεταφυσική σχέση της με την τέχνη του λόγου, «τη Μνήμη και τη Γνώση του εαυτού», τέτοιον που τον σμίλεψε «ο Χρόνος γλύπτης των ανθρώπων παράφορος», για να θυμηθούμε έναν στίχο του αγαπημένου της ποιητή Οδυσσέα Ελύτη.

ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΔΟΥΚΑ, Διδάκτωρ Φιλολογίας

 Βιβλιοπαρουσίαση, που έγινε στο βιβλιοπωλείο των Αθηνών «Ιανός» στις 6-10-2016.


**********************************

Σάββατο 25 Ιουνίου 2005
Στο Κιλκίς (απονομή αριστείου για την ποίηση μου)

“Όταν γράφει μυθιστόρημα, όπως ο “Ιερός Ποταμός”, ή θέατρο, όπως η “Αντιγόνη”, η Λαμπαδαρίδου παραμένει πάντα ποιήτρια. Επιστρέφει και μας προσκαλεί να επιστρέψουμε στις ρίζες της ποίησης, στην ορφική, την μυητική ποίηση. Η γλώσσα που χρησιμοποιεί είναι ολοκληρωτικά ελληνική: ξεκινά από την αρχαιότητα, περνά μέσα από την Καινή Διαθήκη και φτάνει στην εποχή μας. Η ποίηση της ανοίγει ένα μαγικό παράθυρο στον κόσμο του ονείρου και της γνώσης, μας καλεί να ταξιδέψουμε μαζί της προς το αθέατο, το αμίλητο, το αδύνατο. Βασική εικόνα της είναι η περιέλιξη, η περιστροφική κίνηση, συχνά η αναρριχώμενη κίνηση του κισσού γύρω από τον στύλο, του θανάτου γύρω από τον χρόνο, του χρόνου γύρω από τη ζωή, του έρωτα γύρω από το κορμί”.

Ζωή Σαμαρά
Στο πρόγραμμα της εκδήλωσης


                                                       ***********



 Επιστολή του Οδυσσέα Ελύτη Ελύτη, όταν του είχα στείλει το κείμενο μιας ομιλίας μου για το έργο του. Ύστερα από αυτό, έγραψα΄, με τη βοήθειά του, το βιβλίο μου "Οδυσσέας Ελύτης - Ένα όραμα του κόσμου".  





15. VII. 80

« Πάντα βιαστικός ανάμεσα σε δυο ταξίδια. Και τέλος ύστερα από τόνους κριτικής ανοησίας, κάποιος που καταλαβαίνει τι διαβάζει. Μπράβο και πάλι μπράβο. Να ολοκληρώσεις τη μελέτη σου, να την επεκτείνεις και να τη χτίσεις με αναφορές και σε άλλα μου κείμενα ( πρόσεξε τα Ανοιχτά Χαρτιά) ώστε να έχουμε ένα βιβλίο που να δείχνει στους νέους πώς να αντιμετωπίζουν την ποίηση. Θα το φροντίσουμε μαζί όταν η στιγμή φτάσει. Για την ώρα θερμά ευχαριστώ».
ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ
























15. VII

.
15. VII. 80

άντα βιαστικός ανάμεσα σε δυο ταξίδια. Και τέλος ύστερα από τόνους κριτικής ανοησίας, κάποιος που καταλαβαίνει τι διαβάζει. Μπράβο και πάλι μπράβο. Να ολοκληρώσεις τη μελέτη σου, να την επεκτείνεις και να τη χτίσεις με αναφορές και σε άλλα μου κείμενα ( πρόσεξε τα Ανοιχτά Χαρτιά) ώστε να έχουμε ένα βιβλίο που να δείχνει στους νέους πώς να αντιμετωπίζουν την ποίηση. Θα το φροντίσουμε μαζί όταν η στιγμή φτάσει. Για την ώρα θερμά ευχαριστώ».



ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ


80
 


ι δυο ταξίδια. Και τέλος ύστερα από τόνους κριτικής ανοησίας, κάποιος που καταλαβαίνει τι διαβάζει. Μπράβο και πάλι μπράβο. Να οκληρώσεις τη μελέτη σου, να την επεκτείνεις και να τη χτίσεις με αναφορές και σε άλλα μου κείμενα ( πρόσεξε τα Ανοιχτά Χαρτιά) ώστε να έχουμε ένα β που  δεει στους νέους πώς να αντιμετωπίζουν την ποίηση. Θα το φροντίσουμε μαζί όταν η στιγμή φτάσει. Για την ώρα θερμά ευχαριστώ».
Αποσπάσματα από κριτικές και μελέτες 

Για το Μυστικό Πέρασμα στη Σουηδία:

«Η Λαμπαδαρίδου είναι μια απαιτητική συγγραφέας υψηλής διανόησης, τουλάχιστον αν τη δει κανείς από μια εκκοσμικευμένη σουηδική προοπτική. Αν την εξετάσει κανείς από μιαν άλλη οπτική, η Μ.Λ.Π. εγγράφεται αυτονόητα στη σύγχρονη ελληνική παράδοση, αυτή που περικλείνει τον Κάλβο και τον Σικελιανό ως κύριες μορφές.

Θέλησε να χτίσει μια γέφυρα που να ενώνει το μεγάλο ελληνικό παρελθόν, το οποίο κυριαρχεί εδώ και χιλιάδες χρόνια και περιλαμβάνει τους προσωκρατικούς φιλοσόφους και τους βυζαντινούς οραματιστές.

Η πλησιέστερη μορφή στην οποία μάς παραπέμπει η ποιήτρια είναι ο Οδυσσέας Ελύτης. Όμως, ως προς τη νοσταλγία και το πάθος της, έχει κοινά σημεία με την Γκαμπριέλ Μιστράλ, η οποία έγραψε το τραγούδι για ένα γιο. Αλλά η Χιλιανή συνάδελφος έγραψε για ένα παιδί που ποτέ δεν απέκτησε, ενώ η Ελληνιίδα γράφει για ένα παιδί που έχασε. Η ποιήτρια έχει ένα απραγματοποίητο όνειρο να περάσει στην άλλη διάσταση, την αθέατη.
(...)
Για μένα, η ποιήτρια είναι περισσότερο συναρπαστική στα σημεία όπου κινείται μεταξύ αρχαγγέλων και Πυθίας και με τα κρυστάλλινα νερά των παραδείσων της. Αλλά είναι μια φανερή αναγκαιότητα για κείνη να μην αφήνει καμιά προοπτική αδοκίμαστη.
Μόνο βάσει αυτών των επιδιώξεων μπορεί να πει: «Σταλαγματιές από αίμα τα σημάδια μου».

Nengt HOMQVIST, εφημερίδα Dagens Nyheter, Στοκχόλμη, Νοέμβριος 1996

Η συλλογή Μυστικό Πέρασμα, εκδόθηκε από τον εκδοτικό οίκο Bonniers της Σουηδίας, σε μετάφραση Ingemar Rhedin το 1996.


**********************************


Woman of Lemnos
Στα έργα της η Μαρία Λαμπαδαρίδου Πόθου αγωνίζεται πάντα να προσεγγίσει την αληθινή πραγματικότητα, να βρει αυτό που είναι κρυμμένο «στην άλλη πλευρά» των πραγμάτων, στον αόρατο κόσμο. Ολόκληρο το έργο της το διαπερνά μια αδιόρατη κίνηση ανάμεσα στον ορατό και στον αόρατο κόσμο. Εικόνες φωτός και σκότους, ρωγμών στον χρόνο και στον χώρο, ανήσυχων ψυχών και μυστικών περασμάτων απαντώνται αδιάλειπτα στα βιβλία της. Ως προς τούτο, η ποίηση και η πεζογραφία της θυμίζουν έργα του Gabriel Garcia Marquez, της Isabella Alliende και του Salman Ruschdie.
Ειδικά στο θέατρο, όπου η δράση, το πάθος και το δράμα συνυπάρχουν για να αποκαλύψουν και να διευρύνουν τα ανθρώπινα όρια, η Μ.Λ.Π. πιστεύει ότι η γυναίκα συγγραφέας μπορεί να οραματιστεί και να δημιουργήσει το όνειρο και τη δ υ ν α τ ό τ η τ α υ π έ ρ β α σ η ς αυτών των ορίων, και αυτό ακριβώς δίνει με τα έργα της.

Rhoda KAUFMAN

Καθηγήτρια Δραματολογίας του Πανεπιστημίου Hayward της Καλοφόρνιας.
Από την Εισαγωγή του τόμου που επιμελήθηκε: A Woman of Lemnos ( Εκδόσεις Guernica, 2002, Toronto, Canada ).


**********************************


"ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ του Διεθνούς Συνεδρίου Γυναικών Θεατρικών Συγγραφέων, στο Τορόντο του Καναδά, μια αδύνατη, εύθραυστη γυναίκα στάθηκε μπροστά από όλες, θεατρικές συγγραφείς και καθηγήτριες από όλον τον κόσμο, και μίλησε για τη χώρα της, για την αγάπη που έτρεφε για τη γης της και για τη δύναμη που της έδινε αυτή η βαθιά αγάπη. Εκείνο που ήθελε ήταν να φέρει σ’ εμάς όλες, τις γυναίκες συγγραφείς όλου του κόσμου, την αδελφή της, την ομοαίματη, την Αντιγόνη.
(...)
Μας μίλησε για την Αντιγόνη του Σοφοκλή. Είπε για τους μικρούς δρόμους του Κολωνού, όπου περπάτησε. Και ήταν σαν να μας ευλόγησε. Σαν να ευλόγησε με τον λόγο της όλη την τεράστια σύναξη των γυναικών στο όνομα της Ελλάδας. Και η καρδιά του ποιητή και το πνεύμα της αγάπης έφεραν την Αντιγόνη σ’ εμάς όλες. Τότε μου είπε πως είχε γράψει ένα έργο με το μύθο της Αντιγόνης στους δικούς μας καιρούς. Έτσι την γνώρισα.
Rhoda KAUFMAN
Καθηγήτρια Δραματολογίας του Πανεπιστημίου Hayward της Καλοφόρνιας.

Ομιλία της μετά την παράσταση του έργου Antigone Or the Nostalgia of Tragedy, που δημοσιεύτηκε στην φημ. The Pioneer, Φεβ. 1996

H Rhoda Kaufman αναφέρεται στην ομιλία που έκανα για την έναρξη του Συνεδρίου, με θέμα “Antigone H γυναίκα σύμβολο στην Τραγική Ποίηση, στο Διεθνές Συνέδριο του Τορόντο. ”.



**************************


Επί  Πτερύγων Ανέμων

Η αληθινά εξαίρετη ποιητική δημιουργία Επί Πτερύγων Ανέμων μου χάρισε στιγμές υψηλής και μεγαλόπνοης ποίησης αναδυόμενης από την αρχαία ελληνική και χριστιανική παράδοση και διαποτισμένης από βαθύ αίσθημα, αλλά και λάμπουσας από αισθητική τελειότητα.

Σπάνια στις μέρες μας έχουμε την ευκαιρία να χαρούμε τέτοιους στίχους λαμπικαρισμένους που κατάγονται από τους ψαλμούς, τέτοιες λέξεις “από βροντή και αστραπή”, που έχουν ως πρότυπο την ιεροπρέπεια της Βίβλου και τις ελλάμψεις της Αποκάλυψης. Πολλές φορές η ποίηση μου θύμισε μερικές από τις πιο λαμπερές επιτεύξεις του Ελύτη. Όχι βέβαια με την έννοια ότι υπάρχουν κάποιες απομιμήσεις, αλλά αντίθετα ισάξιες αντιστοιχίες και αξιοθαύμαστες επιδόσεις.

Μπορώ να πω πως, καθώς παρακολουθώ την ποιητική παραγωγή σε πολλές χώρες του κόσμου, η ποίηση της Μ.Λ.Π. δεν έχει να ζηλέψει τίποτε από τις καλύτερες ξένες δημιουργίες.

Όσον αφορά στο Μυστικό Πέρασμα (χωρίς να ξεχνώ ούτε και τη συγκλονιστική ποιητική συλλογή Το παιδάκι εκείνο ήταν ένα άστρο που έσβησε) πιστεύω ότι αποτελεί μία από τις σημαντικότερες κατακτήσεις της πρόσφατης ποίησής μας.
ΤΑΚΗΣ ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ, ποιητής.
Αποσπάσματα από ομιλία του για την ποίησή μου σε εκδήλωση της Θεσσαλονίκης, 1995.



*******************************


Μικροί Κόσμοι

«Παιδί των μεταπολεμικών χρόνων η Μ.Λ. κουβαλώντας μέσα της την ερημιά, τη μόνωση, το αδιέξοδο, ξεκίνησε από τα ηλιοφωτισμένα βράχια της Λήμνου, της πατρίδας της, και προχώρησε χωρίς αντίσταση, σαν να ήταν μοίρα της αναπότρεπτη, προς την Έρημη Χώρα του ΄Ελιοτ, προς τις έρημες χώρες του Σεφέρη, για να βυθιστεί μέσα στην απέραντη ερημιά και τη στέγνια που είναι η ποίηση της εποχής μας.

Με την πρώτη της ποιητική συλλογή Συναντήσεις ήταν ακόμα παραδομένη στην ερημιά του νησιού της που την τραγούδησε με πλούσιες εικόνες και μ’ ένα λυρικό τόνο εμφανέστατα ελυτικής πηγής. Η δεύτερη συλλογή της Σπουδή σημειώνει το ξεκίνημά της προς την ερημιά των εσωτερικών χώρων. Η τελευταία της Μικροί Κόσμοι είναι ένα παράδαρμα.
(…)
Κι έρχεται μια στιγμή, στιγμή Πυθίας αθέλητης, απρογραμμάτιστης, που η Μ.Λ. αρπάζει όλες αυτές τις επιρροές, τις κομματιάζει με μανία κι υπερηφάνεια, κι από τα κομμάτια τους γράφει το ποίημα “Κάποτε με λέγαν Σήφη”. Είναι αυτό το μοναδικό ντοκουμέντο, και δε χωράει στις στήλες, γιατί σημασία έχει το σύνολο, και, περισσότερο από το σύνολο, η σύλληψη και η ιδέα (υποσυνείδητα ασφαλώς ) που έκαναν τη Λαμπαδαρίδου να το γράψει. Η ίδια δεν υποψιάζεται τη σημασία του, όχι μόνο την ποιητική. (...) Αυτό το ποίημα είναι ένας σαρκασμός, ένα αποκαλυπτήριο παραληρηματικής αυτοδιάλυσης, είναι ένα είδος χαριστικής βολής, που μέσα από τη Λαμπαδαρίδου, την ρίχνει στο κρανίο της η ίδια η ποίηση με την ελπίδα ενός τέλους.

Τα ποιήματα ξεπηδούν μέσα της σε όποια κατάσταση και αν βρίσκεται, ακόμα και σε κείνη την τραγική κατάσταση των αντιφάσεων. Μπορεί ο ποιητής να είναι ένας «βλέπων», ένας μέγας οργανωτής του στοχασμού και του οράματος όπως ο Δάντης, όπως λαχταρούσε να γίνει ο Σολωμός. Αλλά κάλλιστα μπορεί να είναι και ένα πλάσμα που σπαράζει αντιφατικό, ανυπότακτο, ρέμπελο και αγγελικό. Φτάνει να το είναι αληθινά, και τελικά να χάνεται μέσα στην ίδια του την ποίηση. Η Μ.Λ. χάνεται κι αυτή αλλά μέσα σε μια ποίηση που είναι και των άλλων, είναι όμως και παράξενα δική της.

(...) Είναι ένα ποίημα ακέραιο, που σπαράζει κι αυτό από την αγωνία της ακινησίας και της ροής μαζί του ομοιοτελεύτητου χρόνου, πλαίσιου της φθοράς μας. Όλη μαζί η στιχουργική της Μ.Λ. μας εμπνέει την εικόνα μιας τρεχάλας σε μιαν ακρογιαλιά πανέρημη. Σε μια ευλογημένη στιγμή επιστροφής, μπορούμε ν’ ακούσουμε, σαν αγαπημένη, παλιά και απλή φωνή ρομβίας ή ζητιάνου, τούτο το ζεστό, ανθρώπινο μίλημα: “Ήταν το σαπισμένο ξύλο που έτριξε/ καθώς ανέβηκα την παλιά σκάλα...”

ΑΝΔΡΕΑΣ ΚΑΡΑΝΤΩΝΗΣ

Τόμος 24 Σύγχρονοι πεζογράφοι, εκδόσεις Νικόδημος







Το Φως του προσώπου σου:



Όλη μαζί η συλλογή έχει τη σύνθεση ενός βιβλικού ψαλμού. Είναι η συλλογή αυτή, ένα ακόμη “Άσμα Ασμάτων”.

Η μέθη της μητρότητας, αυτή η εσώτατη αποκάλυψη, έδωσε στο στίχο της Μ.Λ. μια αβίαστη ροή, μια ήρεμη κίνηση, μια “ανεπίσημα τελετουργική επισημότητα” και την ανάγκασε να μην προσφύγει σε σπασμωδικές και περίτεχνα νεολογικές εκφράσεις, αλλά να χρησιμοποιήσει την παμπάλαιη και απλή διάλεκτο της ποίησης που μ’ αυτήν ψιθύρισαν τη λατρεία τους οι ψυχές οι παθιασμένες μπροστά στην αποστολική, στη βιβλική και ευαγγελική απλότητα των εγκοσμίων.



ΑΝΔΡΕΑΣ ΚΑΡΑΝΤΩΝΗΣ

Τόμος “Ποίηση, Κριτικά Κείμενα, εκδόσεις Νικόδημος, 1977.













Samuel Beckett - Η εμπειρία της υπαρξιακής οδύνης:



Σ’ αυτόν ακριβώς τον κόσμο του παραλόγου, όπως τον εκφράζει ένας από τους πιο χαρακτηριστικούς απολογητές του, ο Σάμουελ Μπέκετ, επιχειρεί μια βαθιά κατάδυση η Μαρία Λαμπαδαρίδου Πόθου με το βιβλίο της Η εμπειρία της υπαρξιακής οδύνης.

Το να ονειρεύεσαι μέσα σε αυτό το τοπίο, ίσως να μην είναι τόσο δύσκολο, αν διαθέτεις την πανοπλία της ευαισθησίας που διαθέτει η δοκιμιογράφος. Αλλά, πέρα από απόψεις που έχουν από καιρό διατυπωθεί, το βαθύ της ένστικτο τη βοηθάει να βρει το νήμα που θα την οδηγήσει (και κοντά σ’ εκείνη κι εμάς) στο σπήλαιο της “σκοτεινής μνήμης” – όπως η ίδια το ονοματίζει – μιας μνήμης που κανείς δεν ξέρει από ποιο βάθος του απύθμενου χρόνου ξεκίνησε.

Κι όλη αυτή την περιπλάνηση, όλη αυτή την τρομερή εμπειρία της υπαρξιακής οδύνης η Μ.Λ. θα μας τη δώσει με ένα είδος γραφής που πολύ λίγο διαφέρει από τον ποιητικό αρμονικό λόγο.



ΤΑΚΗΣ ΜΕΝΔΡΑΚΟΣ, περιοδικό. «Επίκαιρα», 1980







Περπατώ και ονειρεύομαι:


«... Γιατί μαζί με τους Γνωστιτούς της η Μ.Λ.Π. ξέρει ότι “δεν έχει χαθεί ανεπανόρθωτα κάθε επαφή με τους ανώτερους κύκλους μέσα στην αστρική νύχτα”. Αυτό είναι που ονειρεύεται ενώ περπατά στους τρίβους της εγκοσμιότητάς της, το ποιητικό εγώ της ποιήτριας: “ένα θραύσμα ονείρου η γήινη περίπτωσή μου”, ένα εγώ βαθιά μυστικό κι ωστόσο απίστευτα διαφανές ακόμα και μ’ ετούτη, τη μακροσκοπική, θα ’λεγα, θεώρηση της ψυχογραφίας του.

(...) Και τώρα, πού είναι ο τόνος του ποιητικού αυτού λόγου και ποια η κοίτη του. Είτε θέλει ν’ αποβιβαστεί κανείς στη γη αυτής της ποίησης, είτε θέλει να παραμείνει ακταιωρός της, ας έχει υπόψη του μερικά κλειδιά. Μας τα έχει δώσει η ποιήτρια στη διαδρομή του στοχασμού της που τον παρακολουθείς στα δοκίμιά της: “Η αληθινή ποίηση βρίσκεται σε υπερβατικά επίπεδα”λέει. Κι αλλού: “Η υπερβατική έννοια είναι η ίδια η υπαρξιακή ώρα που το πλάσμα πονά και φοβάται μέσα στην ερημιά του πεπρωμένου του”. Κι αλλού: “ο άνθρωπος πάνω στη γη ζει εναγώνια την εγκόσμια μοίρα του γιατί κρατά στα βάθη του υποσυνείδητου τη σκοτεινή γνώση μιας πλατωνικής ανάμνησης”. Και δεν είναι μόνο αυτά τα κλειδιά. Υπάρχει ορμαθός ολόκληρος. Στην “Εμπειρία της υπαρξιακής οδύνης” είναι που η Μ.Λ.Π. αποκαλύπτει τη ρίζα της μεταφυσικής αγωνίας του ανθρώπου.

(...)

Και μόνο αυτά τα παραθέματα αρκούν υποθέτω για να δώσουν τον οξύτατο σφυγμό αυτής της ποίησης. Η διαθλαστική επιφάνεια όπου ο στοχασμός σπάει για να εκτιναχθεί ο ποιητικός λόγος είναι βασικά το υπαρξιακό πρόβλημα.

Αυτή η διαίσθηση του Αγνώστου είναι που μαγνητίζει την Μ.Λ.Π., όπως ομολογεί η ίδια σ’ ένα δοκίμιό της: “Εκεί σ’ εκείνη τη διαίσθηση του Αγνώστου ήταν η πρώτη μαγεία που άνοιγε μέσα μου απάτητους δρόμους να βαδίσω”.

Και δεν είναι κήρυγμα για μια φυγή, δηλαδή ένας αναχωρητισμός – ας το προσέξουμε αυτό το μήνυμα – που εισηγείται με την πρόσφατη ποίησή της η Μ.Λ.Π. Είναι μια οιμωγή του υπαρξιακού ανθρώπου που ακούγεται σαν διαδρομή έξω της ρότας που της επιβάλλει η εγκοσμιότητά της. Δεν φεύγει όμως. Ίσα ίσα. Συμπορεύεται, αλλά αντιστέκεται στην αλλοτρίωση. Γίνεται ονειρική, γίνεται, το είδαμε παραπάνω, π ο ί η μ α, βαδίζει ακόμα και στην α π ο υ σ ί α της.

Πορεύεται μετουσιώνοντας το κάθε εντόπιον σήμα που πάει να την ασωτέψει με την εκπαγλότητά του. Πορεύεται, μαζεύοντας εδώ κι εκεί “κομμάτια το πρόσωπό της”. Ο στοχαστικός σφυγμός της Μ.Λ.Π. και η ποιητική εκδοχή του μ’ αφορμή το Περπατώ και ονειρεύομαι, σηματοδοτείται από μια ροή, από ένα ρου που είναι του Ηράκλειτου, του Εμπεδοκλή, ένας πλους στα εγκόσμια νερά με μια μυστική ρότα έξω από το χάρτη σε ασυνήθεα χώρον: “φυγάς θεόθεν και αλήτης”.



Εκτωρ Κακναβάτος, ποιητής, περιοδικό “Διαβάζω”, 1984

Δημοσιεύτηκε με τίτλο: “θητεία στην υπέρβαση”.















Πρόλογος του Jacques Lacarrière για τη συλλογή Μυστικό Πέρασμα, που εκδόθηκε στη Γαλλία σε δική του μετάφραση:



Λέξεις περάσματα. Λέξεις για να περάσει κάποιος, όμως πού; Και προπαντός, για να βγει από που; Ε, λοιπόν, για να περάσει το αδιαπέραστο, να βγει από το αδιέξοδο και αδιαπέραστο αυτού του κλειστού και πεπερασμένου κόσμου, από τον κάθε τόπο όπου η έλλειψη, η στέρηση, η ανεπάρκεια τείνουν να σε εγκλωβίσουν. Αυτή η ποίηση πρωτίστως σημαδεύεται από την αγωνία της α-πορίας, με την ηρακλείτεια έννοια του όρου, δηλαδή με την απουσία εξόδου, περάσματος, την αγωνία διεξόδου.

(...)

Λοιπόν, αν είναι κανείς φιλόσοφος ή ποιητής οραματιστής, μπορεί να διαισθανθεί αυτή την ακατονόμαστη χώρα, αυτόν τον αναπόδεικτο τόπο, στα πιο βαθιά στρώματα του είναι του, όπου διανοίγονται τα μυστικά περάσματα, περάσματα απόκρυφα, που οδηγούν σ’ αυτή την ασύχναστη έκταση, εκτός από εκείνους που χρησιμεύουν ως φύλακες οδηγοί στην ποίηση, ο Ηράκλειτος, ο Αναξαγόρας, ο Εμπεδοκλής, ο Πλάτων, η Σίβυλλα, κομιστές όλοι τους ενός λόγου βαθιά μυητικού.

Για την Μαρία Λαμπαδαρίδου, η γνωριμία αυτού του λόγου και η προσέγγιση αυτού του κόσμου ήταν αποτέλεσμα μιας οδυνηρής απώλειας, ενός “άστρου”, που η μνήμη του δεν θα πάψει να την εξουσιάζει, φωτίζοντας τους δρόμους αυτής της ποίησης.

Λέξεις που χαράζουν δρόμους εσωτερικούς και συχνά μυστικούς, διανοίγοντας την οδό την υπερβατική του άλλου χώρου, του απρόσιτου, του αναπόδεικτου, του απαγορευμένου ακόμα, την οδό του άδυτου της ψυχής, αυτόν τον ιερό χώρο των αρχαίων που ήταν απολύτως απαγορευμένος για τους βέβηλους. Κι ακόμα, βλέπει κανείς να αναβλύζουν από την ποίηση, μ’ έναν τρόπο λιτανείας, εικόνες συμβολικές και αποστολικές, σαν αυτή της περιπλανώμενης ψυχής, που καταφέρνει να βρει έξοδο, πέρασμα, μόνο χάρη στο “αίμα της πληγής”, χάρη σ’ αυτή την “ρωγμή της ψυχής”, στον “ήχο της αβύσσου”, που την περιρρέει και την κατοικεί.

(...)

Ποίηση μυστική, μυητική, ποίηση του πονεμένου σώματος, της καρδιάς, ολόκληρου του είναι, που ανατείνεται με πόθο να καταργήσει το χρόνο και το θάνατο, ν’ αγγίξει τον κόσμο τον μέχρι τώρα ανέγγιχτο, αναπόδεικτο, που αρχίζει ακριβώς εκείθε του ανθρώπου, ακριβώς εδώθε του αγγέλου, με αυτά τα λόγια και με αυτές τις επωδές που έχουν τη δύναμη να “κάνουν την άβυσσο ν’ ανθίζει”.

Σπάνια ποίηση έχει συλλέξει, έχει συγκεντρώσει σε μια αναβλύζουσα γραφή τόσα μηνύματα και τόσα σημεία τριών χιλιάδων χρόνων ελληνικής γλώσσας. Γιατί, επίσης, είναι ένα εκπληκτικό και ζωντανό προσκύνημα στα ιερά της γλώσσας, από την εποχή των προπυλαίων και του αρχαίου άδυτου, ίσαμε τα εικονοστάσια των βυζαντινών εκκλησιών. Προσκύνημα που το διαπερνούν οικείες μορφές, όπως ο Ηράκλειτος και ο Αναξαγόρας, ο Άγιος Ιωάννης, ο άγνωστος ποιητής του Ακάθιστου Ύμνου, του πιο όμορφου ποιήματος της βυζαντινής λειτουργίας, και ο σύγχρονος ποιητής Ελύτη. Και οι σηματοδοτήσεις αυτές, τα αποσπάσματα και οι

αρχαίες ελληνικές λέξεις, που περιέχονται στην ποίηση, δεν είναι απλή παράθεση, αλλά ενσωματώνονται με τις σύγχρονες, δένονται με το σώμα της ποίησης, με το σήμερα. Ναι, ζώσες συμπεριλήψεις του Ηράκλειτου, του Πλάτωνα και της Αποκάλυψης, μοιάζουν με ανάδυση εικόνων νέων, και είναι αυτές που βοήθησαν την ποιήτρια να “διαστείλει την ψυχή της” να “απομαγνητίσει τη σιωπή”, για να μπορέσει να διασχίσει τις αβύσσους που την χωρίζουν από το άδυτον του κόσμου.

(...)

Η Μ.Λ., πριν απ’ όλα είναι ποιήτρια, υποστασιακή, υπαρξιακή ποιήτρια. Η ποίηση για κείνη δεν είναι παιχνίδι γραφής, αλλά τρόπος υπάρξεως, τρόπος αναπνοής, τρόπος ζωής. Η ποίησή της γίνεται πράξη αντίστασης, γίνεται άρνηση του σύγχρονου μηδενισμού, γίνεται εξέγερση μπρος στην παράλογη διακήρυξη του κόσμου. Για την Μ.Λ., η ποίηση είναι το “αίμα της αλήθειας”. Κι ακόμα, Στο Μυστικό Πέρασμα, είναι : το αίμα της μνήμης που κυλά στις λέξεις του ποιήματος και της δίνει καινούρια δύναμη για μια Γένεση χωρίς ανάπαυση”.



Jacques Lacarrière

Παρίσι, “Le Temps qu’ il fait”, 1995
















Πήραν την Πόλη, πήραν την:

«Το έργο της την εντάσσει στους σημαντικότερους εκπροσώπους της σύγχρονης πνευματικής ζωής, ένα έργο που το διακρίνει η βαθιά και δημιουργική σύνδεση τόσο με την ανθρώπινη δοκιμασία και την υπαρξιακή αγωνία, όσο και τα γενικότερα προβλήματα του καιρού μας.

Οι περιγραφές είναι συγκλονιστικές, οι ήρωες ανυψώνονται σε ηρωικά και τραγικά σύμβολα, ο λόγος κυλάει ορμητικός μέσα στη συναισθηματική και ηρωική μορφολογία του, καθώς επιχειρούνται παράλληλες προσεγγίσεις του εξωτερικού και εσωτερικού χώρου των γεγονότων και των πρωταγωνιστών τους.

Το ηρωικό και τραγικό γεγονός της Άλωσης μάς δίνεται σε μια πλατιά, όλο δύναμη αφηγηματική και πάθος και πόνο ψυχής, τοιχογραφία.

Ένα μυθιστόρημα που παίρνει επάξια τη θέση του στα σημαντικότερα της σύγχρονης λογοτεχνίας μας».



Δημήτρης Σταμέλος, κριτικός λογοτεχνίας, Ελευθεροτυπία, 1997












Πήραν την Πόλη, πήραν την:

«Το μυθιστόρημα κινείται σε δύο διαστάσεις: Τη διάσταση της ιστορίας και τη διάσταση του προσώπου. Η ιστορία υφαίνεται μέσα στον υπαρξιακό χώρο του προσώπου.

Η ιστορία, όσο πραγματική κι αν είναι, άλλο τόσο είναι μυθική μέσα στο μυθιστόρημα αυτό. Είναι περιπλεγμένη με τους θρύλους του λαού, τις προφητείες, τις μνήμες και τις προσδοκίες του γένους, το θαύμα. Το μυθικό έτσι στοιχείο έρχεται να δώσει στην τραγωδία της άλωσης έναν μεταφυσικό χαρακτήρα. (...) Όλα όσα συμβαίνουν μετατίθενται στο χώρο και στο χρόνο και στρέφονται κ υ κ λ ι κ ά. Η μια σκηνή περνά μέσα στην άλλη, ο χρόνος προχωρεί και επιστρέφει συνειρμικά και τα δρώμενα εστιάζονται κάθε τόσο μέσα σ’ ένα κάτοπτρο ασημένιο, το κ ά τ ο π τ ρ ο τ η ς σ υ ν ε ί δ η σ η ς, που διαισθάνεται το μυστήριο της ιστορίας και τη διαλεκτική της.

Στο έργο της αυτό η συγγραφέας συνθέτει το αφηγηματικό χάρισμα με το ποιητικό και λυρικό στοιχείο, την ψυχική εσωτερική περιπέτεια με την ιστορία, τη σκηνική παράσταση των δρωμένων με το ονειρικό του θρύλου. ... Είναι ένα μυθιστόρημα-μαρτυρία μιας μεγάλης και τραγικής στιγμής της ιστορικής μας μοίρας.»



Κώστας Μιχαηλίδης, Καθηγητής φιλοσοφίας.

Απόσπασμα από την ομιλία του σε εκδήλωση για το Πήραν την Πόλη, πήραν την. Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Θέματα Λογοτεχνίας, 1998
















Ο Άγγελος της Στάχτης:

Ο Άγγελος της Στάχτης είναι, κατά τη γνώμη μου, από τα πιο σημαντικά έργα του μεταφυσικού ρεαλισμού στη Νεοελληνική Λογοτεχνία.

Πρόκειται για ένα πολύ δύσκολο - από πλευράς σύνθεσης - έργο, όπου η Μ.Λ.Π. κατορθώνει το ακατόρθωτο. Να μεταφέρει τον κάτω στον επάνω κόσμο με μια ποιητική δύναμη πρωτόγνωρη και συνάμα συγκλονιστική, αφού το υπερφυσικό στοιχείο συμπλέκεται με το φυσικό και το φυσικό εισχωρεί στον Άδη και δημιουργεί μια ενότητα ή καλύτερα μια πραγματικότητα ενιαία. (…) Η συγγραφέας βίωσε το υπερφυσικό στοιχείο από την πρώτη σελίδα ίσαμε την τελευταία. Βίωσε έντονα το αυτογνωστικό ταξίδι του Κωνσταντίνου στο χρόνο και μας έδωσε ένα μυθιστόρημα βαθιά υπαρξιακό, τολμηρό και αποκαλυπτικό του κάτω και του έσω κόσμου.

Η ιστορία του μυθιστορήματος είναι προέκταση της ιστορίας του δημοτικού τραγουδιού για τον Νεκρό Αδερφό. Προέκταση του αρχαίου μύθου που ανιχνεύει τους δρόμους του Άδη, τους δρόμους της ψυχής για να φτάσει στην αλήθεια της ύπαρξης. Κι αυτός ο νέος μύθος είναι δομημένος πάνω στα ορφικά κείμενα, στην ελληνική παράδοση και στα δημοτικά τραγούδια που σχετίζονται με το ταξίδι στον Άδη.

(…)Ο Κωνσταντίνος είναι ο χιλιόχρονος ήρωας του μύθου, είναι η περιπλανώμενη ψυχή του ανθρώπου στην εξορία της θλίψης και της άγνοιας. Ο Φοίβος απ’ την άλλη συμβολίζει την ανθρώπινη θέληση για πραγματική ζωή, για μάθηση, για γνώση των μυστικών. Δυο πρόσωπα που εκπροσωπούν τη ζωή και το θάνατο. Την εδώ και την εκεί πραγματικότητα ή καλύτερα την καθολική πραγματικότητα της ανθρώπινης ύπαρξης.

Ο Φοίβος λοιπόν θέλει να μάθει κι ο Κωνσταντίνος να θυμηθεί. Κι αυτή η αμφίδρομη προσπάθεια στηρίζεται στην «εταιρική» σχέση αυτογνωσίας του ζωντανού Φοίβου από τη μια και του πεθαμένου Κωνσταντίνου από την άλλη και διαμορφώνεται στα πλαίσια μιας συναλληλίας προσώπων ελληνικής κοπής κι ατέρμονης πνευματικής παράδοσης του Γένους.

Αποδείξεις όχι θετικιστικής αλλά βιωματικής, διαισθητικής εμπειρίας, ζώσας εμπειρίας χιλιάδων χρόνων που ανιχνεύει τον «επέκεινα της ουσίας» κόσμο και επιμαρτυρεί τη διττή μας φύση. Και η Μ.Λ.Π. με τον Άγγελο της Στάχτης συνεχίζει αυτή την ενωτική αντίληψη ζωής και θανάτου, πραγματικού και μεταφυσικού κόσμου.

Και είναι γεγονός αναμφισβήτητο πως ο μύθος, αυτός ο σκοτεινός μύθος της αρχαίας Νέκυιας, λειτουργεί συνεκτικά και κυριαρχικά στο μυθιστόρημα. Εξουσιάζει τη ζωή των ηρώων και τη δική μας μέσα από τα σύμβολα.

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΣΙΑΜΑΛΟΣ, διδάκτωρ πανεπιστημίου. Εισήγηση στο Πανελλήνιο Συνέδριο Λογοτεχνίας, 2003, δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Θέματα Λογοτεχνίας»





Είναι τιμή για ένα σκηνοθέτη να ανεβάσει αυτό το έργο. Η δημιουργία της παράστασης δοκιμάζει τα όρια και τις ικανότητές μας να αναδείξουμε τις ποιητικές εικόνες και τις εντάσεις του κειμένου, να βρούμε τις θεατρικές ισορροπίες που θα μπορέσουν να δημιουργήσουν ζωντανές και εκπλήσσουσες εμπειρίες στο κοινό.

Αυτή η παραγωγή αποτίει φόρο τιμής στα υψηλά εκείνα ιδεώδη της ανθρωπότητας που ονειρεύονται έναν κόσμο πιο ανθρώπινα γενναίο και πιο νοηματικό.”



Edgardo De La CRUZ

Καθηγητής Σκηνοθεσίας του Πανεπιστημίου Hayward της Καλιφόρνιας.

Από το πρόγραμμα της παράστασης του έργου Antigone Or the Nostalgia of Tragedy. Φεβ.1996.











Η ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΤΟΥ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΟΥ ΤΟΠΟΥ


Ο τόπος στα μυθιστορήματα της ΜΛΠ αποτελεί μια ξεχωριστή έννοια του χώρου. Ο όρος αποκτά συμβολική και αρχετυπική σημασία, χάρη στη μεταφυσική του διάσταση, απεικονίζοντας έτσι τον αρχέγονο χωρόχρονο. Μέσα από τα γεγονότα που διαδραματίζονται εκεί, τα πρόσωπα αναπτύσσουν έναν ιδιότυπο δεσμό με τον τόπο, επαναπροσδιορίζουν την ύπαρξή τους και τη σχέση τους με το περιβάλλον τους. Υπό αυτό το πρίσμα, θα επιχειρήσουμε στη μελέτη μας να αποτυπώσουμε την ποιητική του τόπου*, αντλώντας τα παραδείγματά μας από τα έργα Η Γκρίζα Πολιτεία, Ο Ιερός Ποταμός, Η Έκτη Σφραγίδα και Ο Άγγελος της Στάχτης.



(…) Και ενώ ο τόπος αποκτά ζωή πραγματική, ο άνθρωπος γίνεται κομμάτι της υπόστασής του, μετέχει στο μυστήριό του, χωρίς συχνά να το κατανοεί, βιώνει το ανεξήγητο και εισχωρεί στο ακατανόητο, ακροπατώντας στις διαστάσεις του χρόνου και της ύπαρξης: «Είναι η ψυχή μου αυτός ο υδάτινος ίσκιος που τον λούζει το φεγγαρόφωτο» θα πει ο Νάρκισσος του Ιερού Ποταμού. Η μέθεξη αυτή, που καταλύει τους νόμους της φύσης και της επιστήμης, ανάγει τον ήρωα σε μυθικό πρόσωπο και του προσδίδει ιδιότητες υπερβατικές. Μέσα στον τόπο και μέσω αυτού βιώνει την εμπειρία μιας άλλης υπόστασης σε χρονικές διαστάσεις ακατάληπτες. Συνεπώς ο τόπος ανάγεται σε πόρο, συμβολικό πέρασμα δηλαδή σε μια άλλη διάσταση, μυστικό πέρασμα στο χώρο της γνώσης αλλά και της αυτογνωσίας για τους ήρωές της.

(...)

Ο τόπος στα μυθιστορήματά της τελικά καταργεί τα όρια και εμπεριέχει το κοσμικό γίγνεσθαι με όλες του τις διαστάσεις και όλη του τη διάρκεια. Μετατρέπεται σε αρχετυπικό χώρο όπου συντίθενται και συμβιώνουν η λογική και το ανεξήγητο, η σύγχρονη εποχή και η μνήμη η πανάρχαια, το παρόν και το παρελθόν, η ατομικότητα και το συλλογικό υποσυνείδητο, η υπαρξιακή αγωνία και το αιώνιο μυστήριο, το εφήμερο και το κυκλικά επανερχόμενο, η ζωή και ο θάνατος. Η Λαμπαδαρίδου οδηγεί τον άνθρωπο, το μυθιστορηματικό πρόσωπο αλλά και τον αναγνώστη, στα μονοπάτια του τόπου για να αποκωδικοποιήσει το ανεξήγητο, αλλά κυρίως για να συνειδητοποιήσει ότι ο τόπος των μυστηρίων και των μύθων ταυτίζεται με την ίδια την ανθρώπινη ύπαρξη ως χώρος-χρόνος-συνείδηση, το μυστήριο της οποίας παραμένει ανεξήγητο.





* Μεθοδολογικά στοιχεία για τη μελέτη μας θα αντλήσουμε από τη θεωρία του φαντασιακού του Gaston Bachelard. Αν και πιστεύουμε ότι η ποιητική του έργου της Λαμπαδαρίδου δεν μπορεί να εξαντληθεί ερμηνευτικά από μια θεωρία, η ονειροπόληση και η τοπο-ανάλυση της συγκεκριμένης θεωρίας επιτρέπουν μια προσέγγιση του τόπου ως «συστηματική ψυχολογική μελέτη των τοπίων της εσωτερικής μας ζωής» (Βachelard: 1957, 27).







Μαρία Λιτσαρδάκη

Καθηγήτρια του Τμήματος Γαλλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης

Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Θέματα Λογοτεχνίας, τεύχος 39, αφιερωμένο στο έργο της συγγραφέως.















 Θέματα Λογοτεχνίας - Αφιέρωμα στη συγγραφέα Μαρία Λαμπαδαρίδου-Πόθου  
 Κριτική της Ελένης Χωρεάνθη στο ηλεκτρονικό περιοδικό για το βιβλίο diastixo.gr



“…γιατί πάνω απ’ όλα αγαπώ το παραμύθι”, του Πασχάλη Πράντζιου, με αφορμή το βιβλίο της Μαρίας Λαμπαδαρίδου Πόθου “Αγάπησέ με και άλλα παραμύθια”

«Εσύ θα σκέφτεσαι πως σε λίγο κάτι καλό θα συμ­βεί και θα είσαι ελεύθερος. Θα σκέφτεσαι πως πας να φέρεις το μαγικό βοτάνι για τη φτερούγα του χελιδονιού. Τίποτε άλλο. Θα περιμένεις την καλή στιγμή. Θα την καλείς με τη σκέψη σου. Και η καλή στιγμή θα έρθει να σε βρει» του μήνυσε με το μιλητικό κλαδί του.

Μαρία Λαμπαδαρίδου Πόθου, Αγαπησέ με και άλλα παραμύθια

Ό,τι κι αν γράφω, όσο κι αν μελετώ, ό,τι κι αν επιλέγω κατά καιρούς να διαβάσω, το παραμύθι αγαπώ. Δεν είναι μονάχα γιατί με γυρνά πίσω στα χρόνια της παιδικής ηλικίας που δεν χόρταινα να ακούω την αγαπημένη μου γιαγιά να διηγείται παραμύθια, ούτε γιατί όντας παιδί αισθάνθηκα ότι με αποκόβουν απότομα από την απόλαυσή μου αυτή οι δάσκαλοι, επειδή έπρεπε να περάσω σιγά – σιγά με τα αναγνώσματά μου σε πιο σύνθετα λογοτεχνικά είδη, η σχέση μου με το παραμύθι είναι το «μυστικό» της ζωής μου. Όσο κι αν υπερασπίζομαι το ρεαλισμό ως στάση και θέση ζωής, οι ώρες οι δικές μου, αυτές που μοιράζομαι με τον εαυτό μου στη σκέψη, είναι ώρες που με τοποθετώ σ’ ένα μαγικό κόσμο και περιδιαβαίνω ανάμεσα σε ανθρώπους, μιλώ, συμμετέχω, ονειρεύομαι, ερωτεύομαι, υπάρχω. Ένας μαγικός κήπος το παραμύθι στο μυαλό μου, ένας κόσμος γεμάτος κρυψώνες, γεμάτος από μυστικά περάσματα που μπορεί να οδηγήσουν κάποιον μέσω του ονείρου στην αναζήτηση της ευτυχίας. Ένας ανεξάντλητος θησαυρός το παραμύθι, ελπίδα αιώνια ενός κόσμου που πεισματικά επιμένει πως το καλό μπορεί να νικήσει.
Τα καλοκαίρια αγαπώ πολύ να ταξιδεύω. Όχι πως δεν μου αρέσουν οι άλλες εποχές για ταξίδια, απλώς το καλοκαίρι οι διακοπές μου είναι πολυήμερες γιατί τα σχολεία είναι κλειστά κι εγώ ελεύθερος να πάω όπου θέλω. Φέτος είναι από τις λίγες φορές που δεν κατάφερα να κάνω κάποια απ’ τα ταξίδια που λαχταρώ. Από τη μια οι τραυματικές οικονομικές συνθήκες που ταλανίζουν τις ζωές όλων μας, από την άλλη οι συγγραφικές μου υποχρεώσεις που με ήθελαν κλεισμένο στο γραφείο μου, δεν μου δόθηκε η δυνατότητα πολυήμερων ταξιδιών. Τα μόνα ταξίδια που έκανα φέτος ήταν στις ώρες που ταξίδεψα μέσα από τις σελίδες των συγγραφέων που αγαπώ να διαβάζω. Εκεί λοιπόν ανάμεσα σε πολλά άξια λόγου βιβλία που ήρθα σε επαφή, ξεχώρισα ένα και το φυλάω στην καρδιά μου σαν έναν ανεκτίμητο θησαυρό. Αναφέρομαι στο καινούριο βιβλίο της κυρίας Μαρίας Λαμπαδαρίδου Πόθου με τίτλο Αγάπησέ με και άλλα παραμύθια.  Δεν έχω κρύψει ποτέ την αγάπη μου και το θαυμασμό μου απέναντι στη συγγραφέα Λαμπαδαρίδου. Την ακολουθώ αναγνωστικά από τα πρώτα βήματα της μύησής μου στο λογοτεχνικό είδος του μυθιστορήματος, έχω περάσει πολλές μοναχικές βραδιές παρέα με τα βιβλία της κι έχω ξαναδιαβάσει έργα της στο πέρασμα του χρόνου –πράγμα ασυνήθιστο για μένα- με την ίδια λαχτάρα και αγωνία της πρώτης φοράς. Όταν την Άνοιξη ανακάλυψα πως το καινούριο συγγραφικό πόνημα της Λαμπαδαρίδου θα ήταν Παραμύθι χαμογέλασα. Αν η κυρία Λαμπαδαρίδου Πόθου, αναρωτήθηκα, που υπηρετεί το μαγικό και το υπερφυσικό στοιχείο στο σύνολο του έργου της με τόση πίστη και σεβασμό στην πέραν του κόσμου τούτου ζωή, δεν μπορεί να γράψει παραμύθι, τότε ποιος μπορεί; Θέλω να πω πως δεν ήταν έκπληξη για μένα η συγγραφική αυτή απόπειρα της μεγάλης δημιουργού. Μετά τη Συνέντευξη με το φάντασμα του βάλτου, που είχε απεύθυνση στον παιδικό κόσμο μάς το «όφειλε» και το περιμέναμε κι εμείς οι μεγάλοι. Γιατί κάποιοι από μας, όσα χρόνια κι αν περάσουν δεν θα σταματήσουμε ποτέ να ανοίγουμε πελώρια τα μάτια της ψυχής μας έτοιμοι ξανά και ξανά να διαβάσουμε ή να ακούσουμε ένα παραμύθι.
Η ποιητική πένα της κυρίας Λαμπαδαρίδου – Πόθου διαθέτει και δύναμη και ικανότητα να προσεγγίσει τη γλώσσα που η παιδική ψυχή μπορεί να διεισδύσει κι η αλήθεια είναι πως στο Αγάπησέ με… αυτό το πετυχαίνει στο μέγιστο βαθμό. Χρησιμοποιώντας στοιχεία από παραδοσιακά παραμύθια που στέκουν στην κορυφή και τυγχάνουν παγκόσμιας αναγνώρισης, η συγγραφέας καταφέρνει μ’ έναν μοναδικό τρόπο να μετασχηματίσει ιστορίες και να τις εντάξει στο σήμερα με μια προσέγγιση σύγχρονη μα και συνάμα τόσο δική της που οι ιστορίες αυτές καθίστανται άξιες προσοχής όχι μονάχα για την πλοκή τους αλλά και για τη βασική τους θεματολογία που δεν είναι άλλη από το θαύμα της αγάπης που με τόση συνέπεια έχει υπηρετήσει στην ιστορία του το ελληνικό παραμύθι.
Κατάφερα να ταξιδέψω λοιπόν και να ταξιδέψω ελεύθερος σε τόπους που μονάχα η απόλυτη ελευθερία του μαγικού στοιχείου μπορεί να σε πάει, εκεί όπου τα θαύματα γεννιούνται και μεγαλουργούν. Ζούμε σε εποχές τόσο σκληρές μα και τόσο σκοτεινές που το παραμύθι φαντάζει πιο επίκαιρο παρά ποτέ, γιατί είναι το μόνο που μπορεί να ξορκίσει το σκοτάδι και να σε φέρει στο φως. Κι εγώ αυτό το φως το είδα διαβάζοντας τα παραμύθια αυτά. Έκλεισα τα μάτια κι όταν τα άνοιξα είδα μπροστά μου το γαλάζιο τριαντάφυλλο του παραμυθιού να μου προσφέρεται κι η ψυχή μου γέμισε αγάπη καθαρή, όπως μονάχα η αγάπη ενός μικρού παιδιού  είναι.
Αν θεωρήσουμε πως μια από τις βασικές θεματικές των έργων της κυρίας Λαμπαδαρίδου είναι το υπαρξιακό αδιέξοδο της ανθρώπινης φύσης, η μεταφυσική ατραπός που ανοίγει στα βάθη ενός ομιχλώδους τοπίου, η αθέατη αλήθεια που είναι πιο φανερή κι από την ίδια την αλήθεια, στο Αγάπησέ με και άλλα παραμύθια, όλα αυτά βρίσκονται στο φυσικό τους χώρο γιατί το βιβλίο απευθύνεται σε παιδιά ή σε μεγάλους που ποτέ τους δεν σταμάτησαν να κρύβονται από την πραγματικότητα των ενηλίκων και κράτησαν ατόφιο το μυστικό της ύπαρξης της παιδικής ηλικίας. Κι η παιδική ηλικία κινείται καθαρά σ’ έναν υπερρεαλισμό μαγικό όπου μονάχα το παραμύθι μπορεί να αναπαραστήσει τον παιδικό αυτό κόσμο, την παιδική αυτή πραγματικότητα.
Άραγε, σ’ όποια ηλικία κι αν έχει φτάσει κανείς, σταματά ποτέ να μάχεται με την κακιά μάγισσα ή με το δράκο; Σταματά ποτέ να φοβάται το κακό; Κι αν θεωρήσουμε ότι τα παραμύθια πρωτίστως μέσα από τη νίκη του καλού, καταφέρνουν και ξορκίζουν τους φόβους από μια παιδική ψυχή, η ψυχή των μεγάλων μήπως τελικά έχει την ίδια ανάγκη; Αγάπησέ με και άλλα παραμύθια… λοιπόν. Έτσι… για να μπορέσουμε όλοι να ανακτήσουμε τη χαμένη ομορφιά της παιδικής μας φύσης. Κι αν την έχουμε κρύψει βαθιά μέσα μας, να μπορέσουμε να την ανακαλύψουμε ξανά, όπως τότε που ήμασταν παιδιά και παίζαμε κρυφτό ψάχνοντας να βρούμε τους αγαπημένους μας φίλους στην κρυψώνα τους.
Κλείνοντας τις σκέψεις μου αυτές, θα ήθελα να παραθέσω κι έναν μικρό διάλογο που είχα χτες το απόγευμα μ’ ένα κοριτσάκι, τη Μαρία Νεφέλη, που έρχεται κάθε απόγευμα στο χωριό μου στην Καρδίτσα να κάνουμε παρέα, μόλις με βλέπει να βγαίνω στο μπαλκόνι με τα γραπτά μου να δουλέψω. Γελάω κάθε φορά που τη βλέπω γιατί με διακόπτει, όμως η φιλία της με τιμά και η φιλία είναι αξία.
«Θα μου βάλεις να παίξω στον υπολογιστή;»
«Να σου διαβάσω πρώτα ένα παραμύθι που έχει για ηρωίδα ένα κοριτσάκι με το δικό σου όνομα;»
«Τη λένε κι αυτή Μαρία Νεφέλη;»
«Ναι».
«Μετά όμως θα μου βάλεις youtube;»
«Αμέ».
«Να μην είναι μεγάλο όμως γιατί θέλω να μπω και στο διαδίκτυο».
«Δεν θα είναι!», της λέω ψέματα εγώ.
Αρχίζω λοιπόν και της διαβάζω και φτάνω στο τέλος…
“…η φωνή έβγαινε απ’ όλα τα μάγια του κόσμου, έβγαινε από το ίδιο το θαύμα που γεννάει τη ζωή. Και ήξερε η Μαρία Νεφέλη πως τίποτα πια δεν θα ήταν το ίδιο. Ήξερε πως, σε όλα τα πλάσματα και τα πράγματα του Θεού, εκείνη θα έβλεπε μόνο το θαύμα της αγάπης και της ομορφιάς”.


ΚΡΙΤΙΚΕΣ ΠΟΥ ΕΓΡΑΨΑ

 «Οι Προσωκρατικοί, οι μαρτυρίες και τα αποσπάσματα» των Hermann Diels – Walther Kranz, A΄ Τόμος, 946 σελίδες, εκδόσεις Παπαδήμα

 «Το βλέμμα του συγγραφέα - Πώς να γράφεις (ή πώς να μη γράφεις) θεατρικά έργα», της Ζωής Σαμαρά, εκδόσεις University Studio Press, 2009, Θεσσαλονίκη

 «Στιγμές στο Χρόνο», ποίηση, του Απόστολου Αθανασάκη

 Η «Εφημερία» του Χρήστου Μαλεβίτση

 «Η παρακμή της μνήμης», ποίηση, του Στέλιου Λουκά, εκδόσεις Κέδρος, 2007

 «Θέατρο, τόμος πρώτος, Η Νίκη, Ο ουρανός κατακόκκινος, Σ’ εσάς που με ακούτε», της Λούλας Αναγνωστάκη, Κέδρος, 2007

 «Η γυναίκα χτες και σήμερα, Ισονομία, Ισότητα, αλλά και Διαφορετικότητα» της Ρούλας Κακλαμανάκη, Κέδρος, 2007

 Έκτορα Κακναβάτου, «Στα πρόσω ιαχής», ποίηση, «Βραχέα και Μακρά, για την ποίηση, γλώσσα και λόγος», ποιητικό δοκίμιο, εκδόσεις Άγρα, 2005

 "O τελετουργικός θρήνος στην ελληνική παράδοση" της Margaret Alexiou, του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα 2002, σελ. 453

 «Οι δρόμοι του ουρανού» και «Μετατροπίες», δύο ποιητικές συλλογές του Τάκη Βαρβιτσιώτη

 George Steiner, “Οι Αντιγόνες, Ο μύθος της Αντιγόνης στην λογοτεχνία, τις τέχνες και την σκέψη της Εσπερίας”, εκδόσεις Καλέντη 2001, σελ. 496

 Η αποτραγικοποίηση του ανθρώπου - διά της θυσίας του Αβραάμ


********

Κάποιες επιστολες αναγνωστών
Αγαπητή κυρία Γαβριηλίδου,
παρακαλώ να διαβιβάσετε στην κυρία Λαμπαδαρίδου - Πόθου το ακόλουθο μήνυμα:
Αγαπητή κυρία Λαμπαδαρίδου - Πόθου,
μόλις τελείωσα το διάβασμα του βιβλίου σας «Το ξύλινο τείχος» και ετοιμάζομαι να διαβάσω το άλλο βιβλίο σας «Ο άγγελος της στάχτης».
Η γλαφυρότητα του κειμένου  και η εξαιρετικά οξυδερκής και πολλές φορές αποκαλυπτική αποτύπωση ή καταγραφή της πραγματικότητας, με άφησαν να προσεγγίσω άμεσα και σχεδόν να αφουγκραστώ τα τεκταινόμενα.
Η αφήγηση των αξιών της εποχής εκείνης με οδήγησε σε απεγκλωβισμό από τα στερεότυπα και αναγκάστηκα να περάσω συνειδητά στη διαδικασία επανεξέτασης των βασικών αρχών της ζωής.
Εκείνο που όμως πραγματικά με συγκλόνισε ήταν η σύνδεση της ατομικής και συλλογικής μνήμης με το χρόνο, παρόντα και μέλλοντα.
Αγαπητή κυρία,
θέλω να σας εκφράσω τη βαθύτατη εκτίμησή μου και τη λύπη μου που μέχρι σήμερα δεν έτυχε να διαβάσω τα κείμενά σας.

Με εκτίμηση                                                                             Νεδελκόπουλος  Αντώνης                                                                                                              Δικηγόρος